فلسفه علم ـ بعد از پوزیتیویسم منطقی

Pilosophy of Science - After Logical Positivism

رشد فزاینده پوزیتیویسم منطقی در دهه های نخستی قرن بیستم ، و سپس افول تدریجی زود رس این فلسفه علم در دهه های  ۱۹۴۵  و بعد ، موجب پیدایش نظریه های متعدد در باره فلسفه علم گردید .۱    

   دیوید چارلز استو ( Stove ) در سال ۱۹۸۲ ، کتابی را تحت عنوان « پاپر و بعد ، چهار ناعقلگرا » ۲به چاپ رساند و در مقدمه آن نوشت « این کتاب درباره گرایش های اخیر در فلسفه علم است که پیشگامان آن عبارتند از  سر پروفسور کارل پاپر ، زنده یاد ۳ امره لاکاتوش ،  پروفسور تامس اس. کون ، و پال ک.   فیرابند » . استو در این کتاب به بررسی انتقادی فلسفه چهار فیلسوف علم معاصر پرداخته است .

    در ذیل می کوشیم نگاهی به فلسفه علم معاصر ، بویژه چهار فیلسوف علم مذکور انداخته ، آنگاه مبحث « فلسفه علم » را با یک جمعبندی به پایان رسانم  ، سپس بطور اجمالی به بررسی فلسفه « علوم اجتماعی» می پردازم .

   کارل رایموند پاپر (۱۹۲۰ - ۱۹۹۵ )

   کارل پاپر در سال ۱۹۰۲ در وین متولد ، و در سال ۱۹۱۸ وارد دانشگاه وین شد ، گرچه در آن سال بطور رسمی ثبت نام نکرد . در آغاز فیزیک ، ریاضیات ، و فلسفه خواند . در سال ۱۹۲۸ موفق به اخذ دکترا ( PhD) گردید، رساله دکترایش را « در باره مساله روش در روانشناسی اندیشه » نوشت ، اما هرگز در طول زندگی کاریش مجددا به روانشناسی روی نیاورد .چون پذیرفته بود که روش شناسی علم مربوط به منطق و شناخت عینی است ، و نه روانشناسی .

     پاپر علیرغم آشنایی با برخی از اعضای حلقه وین ، از جمله رادلف کارناپ ، اما هرگز به عضویت حلقه در نیامد . در سال ۱۹۳۷ به عنوان مدرس در دانشگاه کانتربری ، در نیوزیلند ، استخدام شد . در سال ۱۹۴۵ با عنوان دانشیاری در « مدرسه اقتصاد لندن »  (LSE)  مشغول به کار شد . در سال ۱۹۴۹ به مقام استادی کرسی منطق و روش علمی در همان جا ارتقاء یافت ، و در سال ۱۹۶۴ از طرف ملکه انگستان به مقام « سر » ( Sir )   مفتخر گردید .  

      پاپر فلسفه خود را « راسیونالیسم انتقادی » ( critical rationagism )  نامید ، و بدین طریق آن را از راسیونالیسم کلاسیک ، و مشاهده گری استقرایی (observationalist- inductivist)متمایز کرد. او با صراحت تمام می گوید « من یک عقلیگرواستدلالیگرم » ، و توضیح می دهد که « منظور از عقلیگر » کسی است که می خواهد جهان را از طریق « گفت و شنود و مباحثه با دیگران » بفهمد . هدف او از گفت و شنود « انتقاد کردن از دیگران است و دعوت کردن از ایشان به انتقاد و خرده گیری کردن . »۳

     آیا منظور پاپر از فهمیدن جهان از طریق « گفت و شنود » رد « مشاهده و تجربه » و شناخت عینی جهان است ؟  برخی از نظرات و تاکید های پاپر موجب شده است که از « راسیونالیسم انتقادی »   پاپر 

Go to fullsize image

Sir Karl Popper foi o grande ...

  برداشتهای متفاوتی بعمل آید . تا آنجا که حتی پاپر را متهم به « شکاکیگری » ،  «ناعقلیگری » ، و  « نسبیگری » نموده اند . «. . . مردمان یرداشت های مرا از طریق یکی شمردن آن با بعضی ازاشکال