علیت

 

 

       عليت                                           causation 

 ^{" رابطه ضروري" بين پديده اي (علت) و پديده ديگر (معلول) را علیت گويند كه پديده دوم پيامد (نتيجه) مستقيم پديده اولي است .}۱

    ^{اين تعريف ساده از عليت براي فهم و استفاده روزمره به نظرکافی است  اما تحلیل فلسفی از علیت تا حدی پیچیده است. در فلسفه غربی این بحث بطور واضح ریشه در نوشته های ارسطو دارد  با وجود این  هنوز در نوشته های فلسفی معاصر مشاهده می شود.}

     ^{رابطه علیت را در ذیل بیشتر توضیح می دهیم .}

    ^{علیت  رابطه ایست که بین دو پدیده وجود دارد . هنگامی که پدیده ای موجب می شود که پدیده دیگری بوجود آید  گوییم بین این دو پدیده رابطه ی علت - معلولی وجود دارد. رابطه علت - معلولی به ما کمک می کند بتوانیم پیش بینی کنیم که بر اساس موقعیت و شرایط کنونی   چه اتفاقی رخ  خواهد داد . بطور دقیق تر   این رابطه امکان میدهد که با بوجود آمدن پدیده نخست ( علت)   با قاطعیت بگوییم که پدیده دوم (معلول) نیز رخ خواهد داد.}

     ^{بعنوان مثال :    آتش علت بوجود آمدن  حرارت  است   و}

                         ^{خورشید  علت بوجود آمدن  حرارت است  و نیز}

                         ^{خورشید علت آفتاب سوختگی است .}

            ^{در مثال های فوق سه رابطه علت-معلولی مشاهده میشود .}

      ^{ارسطو در کتاب Posterior Anagytics نوشت : « ما هنگامی دارای شناخت علمی هستیم که علت آن را بدانیم . . .  » و « برای فهم طبیعت شیی باید علت آن را بشناسیم . . . »  این فرمول بندی از علیت راهبرد نظریه های بعدی علیت قرار گرفت. بحث ارسطو مدل جامعی از علیت پدیده ها است .}

Aristotle portrayed in the 1493 Nuremberg Chronicle as a 15th-century-A.D.                                                                                                                                  

  ^{ارسطو در هر شیی ی یا پدیده ای چهار نوع علت تشخیص داداه است که به ترتیب عبارتند از علت مادی   علت صوری  علت فاعلی  و بالاخره علت غایی .البته علتی مورد توجه علم است  غالبا به علت فاعلی ارسطو نزدیک است  یعنی عاملی (علتی ) که سبب بوجود آمدن معلول می شود .برای روشن شدن مفهوم  هر  یک از علل  فوق مجسمه ای  را در  نظر  میگیریم : علت  مادی  مجسمه   سنگی  است که}      مجسمه ای از آن ساخته می شود  علت صوری  شکل و ظاهر مجسمه است   علت فاعلی  برخورد قلم مجسمه ساز با سنگ است  و بالاخره  علت غایی آن  هدف نهایی مجسمه است که مجسمه ساز در نظر دارد  و آن امر هنری است . ۲  

  

 An engraving of Hume from his The History of England Vol. I (1754)

 

ادامه نوشته