جامعه دهقانی و تجاری شدن کشاورزی

نوشته یوسف نراقی

انتشارات رسالت ، تبریز ، 1368

" اگر چه جامعه دهقانی یک واقعیت عینی و دیرینه ای است که در جوامع مختلف و دوره های متعدد تاریخی وجود داشته است ، اما در تعریف و تبیین مفاهیم اساسی آن بین جامعه شناسان توافق کلی وجود ندارد . " (ص 7 )




نویسنده در پیشگفتار کتاب می نویسد : 

موضوع اصلی و محوری این کتاب مبتنی است  بر مقاله ای که در سال 1978 برای ارائه و بحث در سلسله سمینارهائی که تحت نظر دکتر مک لاکلان  درباره ی مسائل اقتصادی – اجتماعی ایران در دانشگاه لندن SOAS )  ) برگزار می شد ، تهیه شده بود . اما در ترجمه و تنظیم آن جهت چاپ ، قسمتهائی به دلیل گذشت زمان و تغییرات وسیعی در مناسبات اقتصادی – اجتماعی در ایران حذف شده است و مطالب جدیدی ک عمومیت بیشتر دارد بر آن افزوده شده است . " (پیشگفتار کتاب )

این کتاب از 4 قسمت تشکیل شد است :

1 _ جامعه دهقانی ( مقدمه ، دهقان کیست ؟ ، خصوصیات ویژه جامعه دهقانی ، شیوه تولید و تولید دهقانی )

2 _ تجاری شدن کشاورزی ( مقدمه ، ورود سرمایه و رشد مکانیزاسیون ، تمایزات دهقانی )

3 _ خلاصه گفتار و نتیجه گیری

 4 _ منابع

 نویسنده دهقان و جامعه دهقانی را در ایران چنین تعریف میکند : " قشری که در ایران میتواند تحت مقوله " دهقان " قرار گیرد ، عبارتست از قشر خرده مالکان ؛ چرا که  " خرده مالک ... از عواید ملک خود زندگی می کند و خود  به کشت و کار روی آن می پردازد "

" جامعه  " دهقان  " امروزه در ایران  از رعیت های سابق ( صاحب نسق ) ، با قشر بندی اجتماعی خود تشکیل می شوند ، و مشتمل اند بر خرده مالکان سابق ساکن در روستاها و بهره برداران خانوادگی که بر اثر اصلاحات ارضی صاحب زمین شده اند . "

نویسنده تاثیر تجاری شدن کشاورزی را چنین بررسی میکند :

" تجاری شدن کشاورزی دو خصوصیت ویژه ای را در جامعه دهقانی بوجود می آورد : اولا ، رابطه شهر – روستا را تحکیم و تشدی میکند ، که منجر به سلطه شهر بر روستا میشود ، ثانیا ، موجب شکل گیری تمایزات دهقانی می گردد ؛ بعبار دیگر ، قشر بندی اجتماعی – اقتصادی را در ساختار جامعه دهقانی مشخص تر میسازد . "

 مطلعه این کتاب را برای دوستداران مسائل اجتماعی قشر پائین جامعه ، بویژه مناطق روستائی توصیه میکنم .