وسلی سالمون ( ۱۹۲۵ - ۲۰۰۱ )

 

 

نوشته : یوسف نراقی

   وسلی سالمون در ۱۹۲۵ متولد شد و در ۲۲ آوریل ۲۰۰۱ در یک حادثه اتومبیل در گذشت . سالمون یک فیلسوف علم معاصر است ، که به مسائل علت و معلول و تبیین در علم پرداخته است .

او دکترای خود را در فلسفه از دانشگاه کالیفرنیا ( UCLA) زیر نظر هانس رایشنباخ دریاف کرد . دردانشگاه بلومبرگ درباره تاریخ و فلسفه علم تدریس کرد ، و یکی از بنیانگذاران برنامه مطالعاتی فلسفه علم بود .

کار اصلی سالمون شامل تدوین پایه های مهم فلسفی برای تبیین علمی است . سالمون اظهار میدارد که تبیین علمی عبارت از حالتی از توصیف یا بیانی است که بخشی از الگویی در جهان و یا متناسب با آن باشد . که البته این الگو دست کم در یک فرایند علی پایه گذاری شده باشد . این فرایند یک رابطه فیزیکی واقعی مابین علت و معلول است . مثلا ، شغله اجاق گاز مولکولهای موجود در آب را از طریق اتم های آهن ته ظرف به تحریک وا میدارد . این فرایندی است که هرگامی از علت ، شعله ، را می توان تا معلول ،آب در حال جوشان ، تعقیب کرد .

این نظر وسلی به مثابه ذکر علت " موجود"( ontic ) از تبیین معروف شده است ، بویژه الگوی علی - مکانیکی تبیین ، که شامل مکانیسم ( جوش آمدن آب ) است . این فرایند در کل واقعی بوده و بر مبنای وجودشناسی مبتنی است که برای  پاسخ دادن  به  سوال  " دقیقا یک روند علی    چیست ؟ " تدوین یافته است .

اولین اثر سالمون " یکنواختی طبیعت " در سال ۱۹۵۳ در فصلنامه " فلسفه و پژوهش فنومنولوژیک " به چاپ رسید . او در سال ۱۹۶۳ " درباره دفاع مستدل از اسقراء " را در مجله فلسفه علم شماره ۳۰ به چاپ رساند . همین مقاله موجب بروز مباحثاتی بین وسلی و منتقدانش شد .

در سال ۱۹۶۷ " پایه های استنتاج علمی " را در بولتن علمی دانشگاه ژیتسبورگ به چاژ رسید ُ و در همان سال مقاله دیگری تحت عنوان " منطق استقرای کارناپ " را نیز در مجله فلسفه علم شماره ۶۴ منتشر کرد .

در سال ۱۹۷۲ کتاب " تبیین علمی . مسائل آماری " را دانشگاه پیتسبورگ چاپ کرد. کتاب فلاسفه در درس فیزیک " در سال ۱۹۷۷ به چاپ رسید و نظر دانشمندان فیزیک را که گرایشهای فلسفی داشتد ُ به خود چاپ کرد . در سال ۱۹۸۹ مقاله " تبیین علمی " به چاپ رسید.در همان سال کتاب بسیار پر نفوذ خود " چهار دهه تبیین علمی " منتشر کرد که بسیار مورد توجه فلاسفه علم و دانشجویان این رشته قرار گرفت . حتی پاول همفریس در مقدمه ای که به این کتاب نوشته ، میگوید : " کتاب سالمون از همان آغاز انتشار ، ۱۹۸۹ ، به یک متن کلاسیک تبدیل شد ... و بهترین منبع در فهم و درک بحثهای مربوط به ماهیت تبیین علمی محسوب می شود . "

سالمون بحث خود را درباره تبیین علمی با اشاره به مقاله همپل و اوپنهایم  " مطالعاتی در منطق تبیین " (۱۹۴۵ ) آغاز میکند . او میگوید این مقاله نقطه عطفی در تاریخ تبیین علمی بشمار میاید .

سالمون تاریخ چهار دهه به ترتیب ذیل منقسم میکند :

   دهه نخست : ۵۷ - ۱۹۴۸ در این دهه " صلح و آرامش در دره " ( اما برخی مشکلات در قله ) وجود داشت .

   دهه دوم : ۶۷ - ۱۹۵۸ ، در این دهه تبیین علمی در حال توسع و گسترش بود .

   دهه سوم : ۷۷ - ۱۹۶۸ ، در این دهه تفاوتها و اختلافات گسترده تر وعمیق تر میشد .

   دهه چهارم : ۸۷ - ۱۹۷۸ ، در این دهه تبیین علمی به دوران بلوغ خود رسیده است .

 وسلی ، آنگاه بر مبنای این  تقسیم بندی ، به مطالعه عمیق توصیفی - تحلیلی  تبیین علمی        می پردازد .  

  سالمون  را میتوان پس از همپل ، فیلسوفی تلقی کرد که بطور مرتب و موثر در تبیین علمی کوشیده و تالیفات بسیار با ارزش از خود بجا گذاشته است .